مراسم جشن عيد‌فطر انجمن اسلامي دانشجويان دانشگاه تهران، در گلشهر كرج- سال 1337

(مرحوم آيت‌الله طالقاني، مرحوم مهندس بازرگان، شهيد استاد مطهري)

فهرست مطالب

پيشگفتار 7
آموزش قرآن، كتاب اول 11
آموزش قرآن، كتاب دوم  77
آموزش قرآن، كتاب سوم 267
آموزش قرآن، راهنماي كتاب اول 421
آموزش قرآن، راهنماي كتاب دوم 453
آموزش قرآن، لغات كتاب‌های اول دوم و سوم 535


 

به نام خدا

پيشگفتار
 

مجموعه‌اي از آثار زنده‌ياد مهندس مهدي بازرگان كه باشماره (5) تقديم خوانندگان گرامي مي‌شود، «آموزش قرآن» نام دارد و مشتمل بر سه كتاب اموزش قرآن و دو جلد راهنماي آن براي خودآموزان است.
روان شاد مهندس بازرگان اعتقاد عميقي به آموزه‌هاي حقيقي دين داشت و در انتقال آن به نسل جوان، بسيار اهتمام مي‌ورزيد و معتقد بود در عين آنكه خدا و دين خدا ازلي و لايتغّير است، طرز بيان و ارائه آن و نيز اجراي احكام آن، بايد بر حسب زمان و مكان و به تناسب رشد افكار و تحولات زندگي اجتماعي و احتياجات مردم، تطبيق داده شده، و زنده و تازه نگه‌داشته شود و دين‌داري از حالت ركود و جمود و انتساب به طبقات وامانده و بي‌سواد، بيرون آيد و مهر كهنگي و داغ بطلان از چهره تابناك آن زدوده شود. بر اين اساس نظرات پيشنهادي خود را به صورت طرحي با عنوان «آموزش تعاليم ديني» ارائه داد كه طي سه شماره در «مجموعه حكمت» در سال 1338 منتشر شد و بارها به صورت كتاب جيبي تجديد چاپ گرديد. اين اثر در مجموعه آثار (9) تقديم خوانندگان ارجمند شده است.
مهندس بازرگان بر اين باور بود كه تعاليم ديني بيش از هر چيز يك امر دروني است و با دل و جان انسان سروكار دارد و مي‌خواهد عميق‌ترين و سرشارترين سرمايه‌هاي شخصيت او را بيدار كندو در جهت صلاح خود و خير اجتماع و كمال، به كار اندازد. او معتقد بود «تربيت» بيش از «تعليم» مورد نظر است و مقدم بر تعليم و تربيت، «اعتقاد و علاقه» لازم است تا سه هدف اساسي «ايمان»، «اخلاق» و «علوم» توام گردد. بر اين اساس «برنامه تربيت و تعليم ديني» را با هدف :
1ـ مانوس كردن و آشنا و علاقمند ساختن جوانان به دين و اولياء دين،
2ـ تلفيق و بيان اخلاقيات و كمالات فطريِ انساني با استفاده از تعليمات و دستورهاي ديني،
3ـ توضيح و اثبات اصول دين، شامل؛ خداشناسي، پيغمبرشناسي، رستاخيز و امام‌شناسي،
4ـ تعليم و تمرين قرآن و احكام فقهي با توجه به معني و منظور آيات قرآن و پذيرش احكام.
تدوين نمود و در قالب 30 درس در همان سال 1338 ارائه داشت كه اين اثر نيز در مجموعه آثار (9) تقديم علاقه‌مندان شده است.
مهندس بازرگان معتقد بود به جاي آنكه مسلماني و عبادت خدا را به عنوان يك سيستم موروثي و اجدادي فردي، نشان دهيم، بهتر است با توجه به احتياجات و ابتلائات و شرايط روز، دين خدا را به عنوان يك داروي مورد نياز انسان، و مكتب و مسلك اجتماعيِ مفيد براي دنياي متمدن امروز و يگانه راه رفع گرفتاري‌ها و حل مسائل بشر، پيشنهاد نمائيم و منظور اصلي از تعليمات ديني و ترويج اسلام را، اصلاح نفوس و تكميل مكارم اخلاقي و تزكيه و تلقين ملكات عاليه دروني در مردم مي‌دانست، نه لفاظي و آداب و عادات ظاهري. او معتقد بود در انتخاب سبك تعليمات، بهترين راه تاسي به خود قرآن است. يعني به جاي منطق خسته‌كننده و كهنه فلسفي و استدلالي خشكِ لفظي و تصنعيِ قديم، همان رويه فطريِ وحي الهي به انبياء سلف و اسلوب ابتكاري قرآن را ( كه اروپائيان در قرون معاصر به آن پي‌برده‌اند و نامش را «متدولوژي» گذارده و بر مبناي مشاهده و تجربه و توجه به واقعيات، موفق شده‌اند جهش و ترقي فوق‌العاده به علم و تمدن بدهند)، اتخاذ نمائيم.
در همين راستا بود كه او خود اين سبك و روش را به كار گرفت و بر اساس آن باور و اين اعتقاد، از سال 1334 مبادرت به تاليف و تدوين كتاب «آموزش قرآن» نمود و «روش تازه و آسان براي قرائت و ترجمه آيات قرآن» را ارائه كردو كاري را كه در «آموزش تعاليم ديني» مطرح ساخته و در «برنامه تربيت و تعليم ديني» به انجام رسانده بود، با تاليف كتاب «آموزش قرآن» كه جلد اول و جلد دوم آن هر يك در قالب 15 درس تهيه شده است، تا سال 1338 به اتمام رساند و پروژه خود را كامل كرد.
از آنجا كه در آن دوران، حروف‌چيني كتاب آموزش قرآن ميسر نبود، خوش‌نويسي، كنترل، كليشه و چاپ آن‌ها تا سال 1340 به طول انجاميد و در اين سال توسط شركت انتشار، كتاب اول و كتاب دوم آموزش قرآن منتشر شد.
كتاب اول توسط آقاي شرر تيمورتاش خوش‌نويسي شده است. قسمت تعليم كتاب دوم توسط آقاي عباس منظوري و قسمت تمرين آن توسط آقاي احمد نجفي زنجاني نوشته شده. در كتاب سوم، از درس اول تا پنجم به خط آقاي شرر تيمورتاش و از درس ششم تا هشتم (آخرين درس) به خط آقاي حسيني شيرازي است. راهنماي كتاب اول، همانند خود كتاب، هر درس دو قسمت دارد. در قسمت تعليم، بخش آيات به خط آقاي مهندس مصطفي كتيرايي و بخش ترجمه‌ها به خط شهيد دكتر مصطفي چمران، در زمان دانشجوييِ اين دو بزرگوار نگاشته شده است ولي قسمت تمرين اين راهنما، تماما به خط آقاي عباس منظوري مي‌باشد. تمام راهنماي كتاب دوم به خط آقاي شرر تيمورتاش است.
كتاب سوم، زماني كه مهندس بازرگان و ياران همرزمش در زندان ستم‌شاهي، دوران محكوميت خود را مي‌گذرانيدند، خوش‌نويسي و آماده چاپ گرديد و بدون ذكر نام مؤلف و با عنوان «به اهتمام محمد مهدي جعفري» توسط شركت سهامي انتشار، در سال 1343 منتشر شد و بارها همراه با كتاب‌هاي اول و دوم، به صورت يك جلدي و يا سه جلدي، تجديد چاپ گرديد و اكنون تمام اين مجموعه سه جلدي، همراه با راهنماهاي آن مورد بازبيني، اصلاح و ويرايش نهايي استاد ارجمند جناب آقاي دكتر محمدمهدي جعفري قرار گرفته كه صميمانه از ايشان تشكر و قدرداني مي‌نمائيم.
بنياد فرهنگي مهندس مهدي بازرگان مفتخر است در دهمين سالگرد فقدان آن زنده‌ياد، مجموعة حاضر را كه در برگيرنده سه جلد آموزش قرآن و دو جلد راهنماي (1) و (2) و نيز لغات آموزش قرآن است، به صورت حروف‌چيني شده و باقلمي كه براي خودآموزان مناسب‌تر است، تقديم نمايد. اميد است با ارائة اين مجموعه آثار، هدف مؤلف ارجمند، زنده‌ياد مهندس بازرگان تامين شده و وسيله مناسب و آساني براي قرائت درست و ترجمه قرآن، در اختيار علاقه‌مندان قرار گيرد و مزيد مغفرت و رحمت براي مؤلف آن باشد. روحش شاد و راهش پر رهرو باد.

بنياد فرهنگي مهندس مهدي بازرگان